2020/01/12

Gure aitzindariak

Heavy metala 70eko hamarkada bukaeran iritsi zen Euskal Herrira, Europatik zein AEBetatik. Esan ohi da Jimmy Hendrix, Led Zeppelin, Deep Purple eta Black Sabbath izan zirela estiloa izendatu, garatu eta munduratu zutenak. Gurean Angeles del Infierno (Lasarte 1978) taldea izan zen aurrenekoa heavy metala jorratzen. Garai hartan, gazteleraz abesturiko rock gogorrak eztanda egin zuen Espainian. Baron Rojo edo Obus taldeekin batera sona berezia izan zuten gipuzkoarrek.

Euskal Herriko hainbat txokotan ere makina bat banda azaleratu ziren; Araban Osiris (Gasteiz 1979) eta BO2 (Gasteiz 1986), Bizkaian Exodo (Sestao 1982) eta Talión (Erandio 1983), Gipuzkoan Caid Deceit (Irun 1984), Thor (Donostia 1983) eta Leize (Zestoa 1982), eta Nafarroan Sparto (Iruñea 1985), Mergus (Iruñea 1985) eta Mephisto (Iruñea 1986). Talde horiek guztiek, antzeko ezaugarriak zituzten. Heavy metal eta hard rock musika gazteleraz abesten zuten, eta kantuen letrak gizarte gaien ingurukoak ziren. Ipar Euskal Herriko Killers (Bardoze 1982) ere ezin da ahaztu, Titan eta Pacemaker taldeekin batera. Errepertorioaren gehiengoa frantsesezkoa izan arren, euskarazko kantu batzuk dituzte.

80ko hamarkadan Rock Radikal Vasco (RRV) izeneko mugimenduarekin gertatu ez bezala, heavy metalari kosta zitzaion jarraitzaileak pilatzea. Punk eta heavy zaleen arteko talkak zein aurreiritziak ugariak izan ziren. Heavya gaizki ikusia zegoen. Alabaina, hamarkada hartako azken urteetan Eibarko Su Ta Gar (Eibar 1987) taldeak nortasun berri bat eman zion heavy metalari: euskalduna. Laukote hark gure hizkuntzan ere abestu zitekeela erakutsi zuen.

Pixkanaka jendearen aurreiritziak apaldu eta harrera ona izan zuten. Eibarkoek Judas Priest, Iron Maiden, Accept eta Metallica bezalako taldeen eragina berehala islatu zuten beraien kantuetan. Heavy, speed zein thrash metal klasikoa. Hitzak, ordea, gai politiko zein sozialen eta euskal mitologiaren ingurukoak ziren. 80ko hamarkadan ere aurreneko thrash metal eta thrashcore/crossover taldeak sortu ziren: Estigia (Zarautz 1985), Soziedad Alkoholika (Gasteiz 1988) eta Anestesia (1988). Lehenak ibilbide motz baina esanguratsua izan zuen, eta itxuraldatuta itzuli ziren. Beste biek, berriz, gora beherez betetako ibilbidea daramate.

90eko hamarkadaren erdialdean euskaraz abesturiko heavy metalak lehen loraldi esanguratsua izan zuen. Su Ta Gar taldearekin batera, Ehun Kilo (Elgoibar 1991) eta Latzen (Oñati 1993) agertu ziren. Aipatzekoak dira bi talde horien maketak eta estreinako diskoak. Aurretik, Urtz (Pasaia 1988) bandak hastapen heavya izan zuen –maketa eta lehen bi diskoak–, gerora nabarmen eraldatu dena. Bizkaian, heavy metala euskaraz jorratzen lehena Kartzarot (Lezama 1989) izan zen. Bestalde, aipamena merezi du KTI (Mutriku 1992) taldeak. Jesus Mari Agirretxea Keu (Etsaiak) eta Galder Arrillaga (Su ta Gar) musikarien gaztaroaren parte da.

Hamarkada erdialdetik aurrera, euskarazko heavyaren bigarren loraldiaren hirukoa osatu zuten Idi Bihotz (Bilbo 1996), Asgarth (Donostia 1997) eta Hira (Oiartzun 1998) taldeek. Euskadi Gaztea irratiari esker heavya modan jarri zen Euskal Herriko gazteriaren artean. Asgarth eta Hira bandek irrati formularen maketa lehiaketako entzuleen saria eskuratu zuten. Noraezean (Bilbo 1996) taldeak ere saria eskuratu zuen, baina ez zuen oihartzun bera lortu. Gauza bera gertatu zitzaien ondorengo bandei: Luther (Eibar 1993), Hiru Beltz (Bilbo 1995) –ezaguna da eurek egindako Dragoi Bola telesailaren abestiaren moldaketa–, Azken Garrasia (Donostia 1998) eta Segabathor (Azpeitia 1998).

Su Ta Gar taldeak hasitako bidea jarraitu zuten aipaturikoek, baina nazioarteko beste erreferente batzuekin. Europako heavy metalaren eragina –batez ere, alemaniarra eta eskandinaviarra– nabarmena da. Ildo beretik azaleratu ziren aurreneko power metal bandak: Beforce (Bilbo 1996), Eternal Night (Arrasate 1997) eta Dragon Lord (Iruñea 1998). Bestalde, rock progresiboak jarraitzaile eta sortzaile ugari izan arren Euskal Herrian –Errobi talde erreferentea da horren eredu–, metal progresiboarekin ez zen gauza bera gertatu. Horrela ere, Preach (Bilbo 1995) banda izan zen aitzindaria, eta urte batzuk beranduago Dark Fantasy (Bilbo 2006) agertu zen.

90eko hamarkadan ere metalaren beste aldaera gordinagoak (death metal, black metal, doom metal, ...) jorratzen zituzten taldeak agertu ziren. Muturreko doinuei dagokienez, besteak beste, Phthisis (Bilbo 1989), Desecrate (Errenteria 1991), Elbereth (Barakaldo 1992), Psychophony (Ondarru 1993), Dormanth (Bilbo 1993), Ominous (Arrasate 1994) eta Suffering Down (Loiu 1995) izan ziren lehendabizikoak. Muturretik muturrerago eginez, bi brutal death metal banda dira nabarmendu beharrekoak: Impure (Bilbo 1994) eta Cerebral Effusion (Ermua 1997).

Black metal euskaldunak emari polita izan du hasieratik. Ominous gipuzkoarrak izan ziren aitzindariak, eta bide bera hartu zuten beste batzuek: Aiumeen Basoa (Mutriku 1994), Adhur (Donostia 1995), Ilbeltz (Donostia 1995) eta Numen (Arrasate 1997). Black metala, folka eta euskal mitologiarekin zein paganismoarekin uztartu zituzten hasieratik. Amurrioko eskola ere ezin da aipatu gabe utzi: Dark Faith (1998), Nakkiga (1999), Mortinatum (2001) eta Sentimen Beltza (2004). Bestalde, thrash metalak ez zuen ordezkari askorik izan, baina aipatzekoak dira The Trasten Traste (Bilbo 1991) eta Legen Beltza (Azpeitia 1998) esanguratsuak.

Muturreko askotariko doinuen arteko nahasketek eragindako bestelako joerek ere lekua hartu zuten gurean. Esan bezala, 80ko hamarkada bukaeratik hardcorea eta thrash metala elkartu zituen Anestesia laukoak. Gauza bera egin zuten Beer Mosh (Bilbo 1990) eta Storbais (Ermua 1992) bandek. Bestelako kasua da Etsaiak (Lekeitio 1987). Punk banda soila izatetik, metalaren esentzia barneratu zuten euren hardcore zuzenean. Funk, rock eta metala elkartu zituen, aldiz, Flitter (Lizarra 1990) bandak.

Horrez gain, thrash metalak izandako beste aldaerarekin ere bat egin zuten hainbatek. Brutal Melody (Arrasate 1994) izan zen groove metal doinuak euskaraz abesten lehena. Gaztelaniaz, berriz, Koma (Iruñea 1995) bihurriak izan ziren aurrenekoak, Anarko (Bilbo 1996) bandarekin batera. Thrash gordinetik groove doinuetara egin zuen Eraso! (Zarautz 1996) taldeak, nahiz eta metal kutsuko rock gogor emozionala egiten bukatu. Ipar Euskal Herrian sortu den bigarren talde erreferenteak ere death metala, groove metala eta progresiboa nahastu zituen. Godzilla izenarekin hasi baziren ere, Gojira (Baiona 1996) izenarekin egin dira ezagunak mundu osoan zehar. Gaur egun, gurean sorturiko talde internazionalena da. Metal industrialera iritsi ziren thrash oinarritik Brigada Slam (Zarautz 1993), eta urte batzuk beranduago, baita ere Kudai (Donostia 2002).

Metal modernoaren modak ere eragina izan zuen Euskal Herrian. Esaterako, 90eko hamarkada erdialdean eztanda egin zuen nu metal fenomeno estatubatuarrak. Faith No More, Korn eta Limp Bizkit taldeak, besteak beste, egin dituzte korronte horren sorreraren erantzule. Esperimentazioa, grunge, rap, elektronika eta bestelako joera alternatiboak metalarekin nahastean gertatu zen dena. Aipaturiko doinuak euskaraz jorratzen aurrenekoak Pi.L.T (Mungia 1992), Ekon (Arrasate 1994), OST (Bermeo 1995) eta Jousilouli (Lezo 1995) izan ziren. Berri Txarrak (Lekunberri 1994) nafarrak ere multzo honetan sartu behar dira. Hasiera heavya izan bazuten ere, metal modernora pasa ziten bigarren diskoarekin. Gerora rock gogorraren esentzia mantendu arren, rock, hardcore zein pop alternatiboaren alorrean egin dute ibilbidea agur esan duten arte. Urte batzuk beranduago, irrati formula jakinak euskarazko nu metal loraldi moduko bat hauspotu zuen ere Muted (Abadiño 2003) taldearen agerpenarekin. Oihartzuna zirudiena baino apalagoa izan zen. Pog Mo Thon bizkaitarrak, Kauta gipuzkoarrak eta Ikus lapurtarrak ere aipatu daitezke.

Azken hamarkada luzean metalaren eta hardcorearen arteko lotura makurrak bihurtu dira tendentzia. Euskal Herrian doinu horiek jorratzen lehenak Biok (Galdakao 1999), Dead Means Nothing (Irurtzun 2003) eta Dawn of the Maya (Iruñea 2006) izan ziren. Euskarazko lehen metalcore banda, aldiz, Akatu (Iruñea 2004) da. Bukatzeko, mundu mailako bi diskoetxerekin sinatzea lortu zuten bi talde azpimarratu behar dira. Batetik, kalitatezko metal sinfonikoa jorratzen aurrenekoak dira gurean Diabulus In Musica (Iruñea 2006). Dragon Lord taldearen errautsetatik sortu zenak, nazioarteko ateak irekitzea lortu zuen lehen diskotik, eta gaur egun, aurrera jarraitzen dute. Bestetik, Rise To Fall (Sopela 2006) melodeath bandak ekarpen bereizgarria lortu zuen, eta pixkanaka, munduko txoko hainbat ezagutzen ari da, atzerrian duten harrera onari esker.

Urte hauetan guztietan sortu eta desagertu diren talde esanguratsu zein aitzindarien errepasoa eginda, komeni da azpimarratzea askoz ere banda gehiagok osatzen dutela Euskal Herriko heavy metalaren diskografia. Horien inguruko erreportaje gehiago osatu, eta argitaratuko ditugu ataletan banatuta. 

Inaxio Esnaola Aranzadi


Euskal Herriko Heavy Metalaren historia

Lehen atala: Euskal Herriko hamar heavy metal talde aitzindarien bilduma: Angeles del Infierno, Killers, Exodo, Osiris, Mergus, Thor, Caid Deceit, Sparto, Leize eta Su ta Gar.

Bigarren atala: Euskal heavyaren hamar talde erreferente eta esanguratsuen bilduma: Su ta Gar, Ehun Kilo, Latzen, Luther, Idi Bihotz, Asgarth, Azken Garrasia, Hira, Elbereth eta Mendeku Itxua.

Hurrengo kontzertuak